برای بعضی از کودکان، رفتن به تخت فقط با گفتن «وقت خوابه» تمام نمیشود. درست زمانی که میخواهید چراغها را خاموش کنید، ممکن است یک سؤال تازه داشته باشند، دنبال عروسک مورد علاقهشان بگردند یا بخواهند یک قصه دیگر بشنوند. اگر این بهانهها همیشه دقیقا سر خاموش شدن چراغ شروع میشود، شاید موضوع بهانه نباشد و ترس از تاریکی کودک باشد.
اگر این اتفاق هر شب تکرار شود، زمان خواب میتواند طولانی و خستهکننده شود. یک روتین قبل از خواب کودک کمک میکند پایان روز ساختار مشخصی داشته باشد و کودک بداند از چه مراحلی باید عبور کند تا به تخت برسد.
روتین خواب لازم نیست پیچیده باشد. چند فعالیت ساده و تکرارشونده که تقریبا هر شب با ترتیب مشابه انجام شوند، میتوانند برای ساختن این چارچوب کافی باشند.
روتین قبل از خواب کودک چیست؟
روتین قبل از خواب یعنی مجموعهای از کارهای ساده که هر شب پیش از خواب انجام میدهید و ترتیب کلی آنها برای کودک آشناست.
مثلا کودک میتواند وسایلش را جمع کند، لباس خواب بپوشد، مسواک بزند، به تخت برود و در پایان یک قصه بشنود.
هدف این نیست که هر شب همه چیز دقیقا بدون هیچ تغییری انجام شود. مهمتر این است که کودک بداند چه اتفاقی قرار است بیفتد و چه زمانی روتین به پایان میرسد.
این قابلپیشبینی بودن میتواند به والد هم کمک کند. به جای اینکه هر شب درباره اینکه «حالا چه کار کنیم؟» تصمیم بگیرید، چند مرحله مشخص دارید که به پایان روز نظم میدهند.
روتین خواب کودک بهتر است چقدر طول بکشد؟
روتین قبل از خواب نباید آنقدر طولانی شود که خودش خواب کودک را عقب بیندازد.
اگر هر مرحله با درخواست تازهای همراه شود، ممکن است یک برنامه کوتاه به یک روند بیپایان تبدیل شود. یک قصه دیگر، یک لیوان آب، یک عروسک دیگر یا یک سؤال تازه میتواند هر شب چند دقیقه به زمان خواب اضافه کند.
برای همین، بهتر است روتین خواب کودک کوتاه و مشخص باشد. توصیه آکادمی اطفال آمریکا این است که روتین قبل از خواب کودک مدرسهای معمولا حدود ۳۰ دقیقه یا کمتر طول بکشد.
یک روتین ساده ۳۰ دقیقهای برای کودک
لازم نیست برای خواب کودک برنامه پیچیدهای طراحی کنید. یک روتین ساده میتواند چنین ساختاری داشته باشد:
- چند دقیقه برای جمع کردن وسایل و آماده کردن اتاق
- پوشیدن لباس خواب
- مسواک زدن و انجام کارهای شخصی
- رفتن به تخت
- خواندن یک قصه کوتاه
- شببخیر گفتن و خاموش کردن چراغ
این فقط یک نمونه است و لازم نیست دقیقا با همین مراحل اجرا شود. نکته اصلی این است که روتین کوتاه، قابل اجرا و برای کودک قابل پیشبینی باشد.
مرتب کردن اتاق را به بخشی از روتین تبدیل کنید
مرتب کردن سریع اتاق میتواند یکی از مراحل آماده شدن برای خواب باشد. قرار نیست کودک پیش از خواب اتاقش را کاملا مرتب کند.
جمع کردن چند اسباببازی، گذاشتن کتابها در جای خود یا آماده کردن وسایل مورد نیاز برای صبح میتواند کافی باشد.
این کار به کودک نشان میدهد که روز فقط با رفتن به تخت تمام نمیشود؛ بلکه آماده شدن برای روز بعد هم بخشی از پایان روز است.
قصه را در جای مشخصی از روتین قرار دهید
اگر در خانه شما قصه بخشی از زمان خواب است، میتوانید آن را در یک نقطه مشخص از روتین قرار دهید. مثلا بعد از مسواک زدن و رفتن به تخت، زمان قصه شروع شود.
برای اینکه قصه باعث طولانی شدن روتین نشود، بهتر است از ابتدا چارچوب آن مشخص باشد. مثلا کودک میتواند از بین دو قصه یکی را انتخاب کند و بعد از تمام شدن همان یک قصه، زمان خواب ادامه پیدا کند.
اگر میخواهید درباره ارتباط قصه و خواب کودک بیشتر بدانید، در مقاله قصه قبل از خواب کودک به این موضوع اختصاصیتر پرداختهایم. اگر دنبال قصهای برای همین بخش از روتین هستید، قصههای مخصوص خواب را ببینید.
به کودک حق انتخاب بدهید، اما انتخابها را محدود کنید
کودک لازم نیست تمام روتین خواب را خودش تعیین کند. در عین حال، خوب است در بعضی انتخابهای کوچک نقش داشته باشد.
مثلا میتوانید بپرسید:
- «امشب این قصه را میخواهی یا آن یکی را؟»
- «این عروسک را میخواهی یا آن یکی را؟»
- «اول لباس خوابت را میپوشی یا اول مسواک میزنی؟»
در این حالت، کودک احساس میکند در آماده شدن برای خواب نقش دارد، اما چارچوب اصلی همچنان مشخص است.
این تفاوت مهم است. قرار نیست کودک درباره اینکه آیا اصلا وقت خواب هست یا نه تصمیم بگیرد؛ میتواند درباره بعضی جزئیات کوچک انتخاب کند.
اگر کودک هر شب یک درخواست تازه دارد چه کنیم؟
ممکن است درست زمانی که فکر میکنید روتین تمام شده، کودک درخواست تازهای مطرح کند.
گاهی این درخواست واقعا لازم است. اما اگر هر شب درخواستها بیشتر شوند، روتین میتواند به روشی برای عقب انداختن خواب تبدیل شود.
در این شرایط، بهتر است چارچوبی که از قبل تعیین کردهاید حفظ شود. اگر قرار است یک قصه خوانده شود، همان یک قصه بخشی از برنامه باشد. اگر کودک قرار است یک عروسک انتخاب کند، انتخاب او در همان مرحله انجام شود.
لازم نیست برای هر درخواست وارد بحث طولانی شوید. یک پاسخ آرام و کوتاه معمولا بهتر از مذاکرهای است که هر شب چند دقیقه به زمان خواب اضافه میکند.
روتین خواب را به یک مسابقه تبدیل نکنید
روتین قرار است پایان روز را منظمتر کند، نه اینکه به یک مسابقه تبدیل شود.
اگر کودک در بعضی شبها کمی بیشتر زمان نیاز دارد، لازم نیست همه چیز را با عجله انجام دهید. در عین حال، بهتر است فعالیتهای غیرضروری را وارد روتین نکنید.
هرچه مراحل بیشتر شوند، احتمال اینکه کودک یا والد بخواهند در هر مرحله تصمیم جدیدی بگیرند هم بیشتر میشود.
چند مرحله ساده که تقریبا هر شب تکرار شوند، معمولا از یک برنامه طولانی و پرجزئیات قابل اجراتر هستند.
با بزرگتر شدن کودک، مسئولیت بیشتری به او بدهید
روتین خواب فقط برای این نیست که والد کودک را به تخت برساند. کودک میتواند بهتدریج یاد بگیرد که خودش برای خواب آماده شود.
در ابتدا ممکن است لازم باشد شما همه مراحل را یادآوری کنید. اما با بزرگتر شدن کودک میتوانید بخشی از مسئولیت را به خودش بسپارید.
- خودش لباس خوابش را آماده کند.
- وسایلش را جمع کند.
- مسواک بزند.
- قصهای را که میخواهد انتخاب کند.
- بداند چه زمانی باید روتین را شروع کند.
هدف این است که کودک به مرور زمان بتواند بخش بیشتری از این کارها را بدون کمک انجام دهد.
روتین آخر هفته چطور باشد؟
ممکن است برنامه آخر هفته با روزهای مدرسه کمی متفاوت باشد. با این حال، بهتر است تغییر برنامه خواب بیش از حد زیاد نشود.
اگر کودک هر آخر هفته ساعت خواب و بیداری کاملا متفاوتی داشته باشد، برگشتن به برنامه روزهای مدرسه میتواند دشوارتر شود.
بنابراین میتوانید در آخر هفته کمی انعطاف داشته باشید، اما چارچوب کلی روتین را حفظ کنید.
نمونه روتین شبانه کودک
فرض کنید زمان خواب کودک نزدیک شده است. میتوانید روتین را با یک ترتیب ساده شروع کنید:
- وسایل بازی را جمع میکنیم.
- لباس خواب میپوشیم.
- مسواک میزنیم.
- به تخت میرویم.
- کودک یک قصه انتخاب میکند.
- قصه را میخوانیم.
- شببخیر میگوییم و چراغ را خاموش میکنیم.
بعد از چند شب، این ترتیب برای کودک آشناتر میشود و نیاز به توضیح دادن تکتک مراحل کمتر خواهد شد.
اگر کودک روتین را قبول نمیکند
ممکن است کودک در ابتدا با روتین جدید همراه نشود. بهخصوص اگر قبلا زمان خواب ساختار مشخصی نداشته باشد.
لازم نیست برای تغییر همه چیز را یکباره عوض کنید. چند مرحله اصلی را انتخاب کنید و همانها را به شکل ثابت اجرا کنید.
در عین حال، به کودک اجازه دهید در جزئیات کوچک نقش داشته باشد. انتخاب لباس، عروسک یا قصه میتواند به او احساس مشارکت بدهد، بدون اینکه کنترل کل زمان خواب را در اختیار بگیرد.
ثبات والد هم مهم است. اگر یک شب قانون مشخص باشد و شب بعد همان قانون کاملا کنار گذاشته شود، کودک سختتر متوجه میشود که روتین دقیقا چگونه قرار است کار کند.
روتین خواب را با عادتهای سالم خواب هماهنگ کنید
روتین قبل از خواب فقط یکی از بخشهای خواب سالم کودک است. زمان خواب مناسب، عادتهای روزانه و شرایط مناسب خواب هم اهمیت دارند.
اگر میخواهید مجموعه کاملتری از اصول مربوط به خواب سالم کودک را بخوانید، میتوانید به مقاله عادتهای سالم خواب کودک سر بزنید.
در این مقاله اما تمرکز ما روی یک موضوع مشخص است: اینکه چطور دقایق پایانی روز را به یک مسیر ساده و قابل پیشبینی برای رسیدن به خواب تبدیل کنیم.
جمعبندی
یک روتین قبل از خواب کودک لازم نیست طولانی یا پیچیده باشد. چند مرحله ساده و تکرارشونده میتوانند به کودک کمک کنند بداند زمان روز به پایان رسیده و وقت آماده شدن برای خواب است.
روتین را کوتاه نگه دارید و اجازه ندهید درخواستهای پشت سر هم آن را بینهایت طولانی کنند. در عین حال، در انتخابهای کوچک به کودک اختیار بدهید؛ مثلا انتخاب قصه یا عروسک.
با بزرگتر شدن کودک نیز بخشی از مسئولیت را به خودش بسپارید تا بهتدریج بتواند بدون کمک شما برای خواب آماده شود.
در نهایت، یک روتین خوب روتینی نیست که هر شب بینقص اجرا شود. روتینی است که برای شما و کودک قابل انجام باشد و پایان روز را به شکلی ساده، آرام و قابل پیشبینی جمع کند.
یک نکته برای وقتی روتین ناگهان بههم میریزد: تغییر تخت یکی از رایجترین دلیلهاست. اگر کودکتان تازه به تخت جدید رفته، انتقال به تخت کودک را ببینید.
روتین شبانه یکی از چند موضوع مربوط به خواب کودک است. بقیه را در راهنمای کامل خواب کودک جمع کردهایم.
