وقتی کودک شبها سخت به خواب میرود، ممکن است بعد از چند شب خستهکننده این سؤال به ذهن والد برسد: آیا ملاتونین میتواند به خواب کودک کمک کند؟
ملاتونین هورمونی است که بدن بهطور طبیعی آن را تولید میکند و در تنظیم چرخه خواب و بیداری نقش دارد. اما ملاتونین یک قرص خواب معمولی نیست و مصرف آن برای هر کودکی ضروری یا مناسب نیست.
آکادمی اطفال آمریکا توصیه میکند استفاده از مکمل ملاتونین در کودکان با نظر پزشک کودک انجام شود و قبل از آن، عادتهای سالم خواب تا حد امکان برقرار شده باشند.
در این مقاله میبینیم ملاتونین چیست، چه زمانی ممکن است برای بعضی کودکان مفید باشد، چه عوارض و خطرهایی دارد و چرا نباید آن را جایگزین عادتهای سالم خواب کودک کرد.
ملاتونین چیست و چه ارتباطی با خواب کودک دارد؟
ملاتونین مادهای شبیه هورمون است که بهطور طبیعی در بدن و در غدهای به نام غده صنوبری تولید میشود. بدن معمولا شبها ملاتونین بیشتری آزاد میکند و این افزایش به مغز پیام میدهد که زمان خواب نزدیک شده است.
به همین دلیل، ملاتونین بیشتر با تنظیم زمان خواب ارتباط دارد تا اینکه مانند یک داروی خوابآور معمولی، کودک را مستقیما به خواب ببرد.
مکملهای ملاتونین نیز با هدف کمک به خواب فروخته میشوند. این مکملها ممکن است به شکل قرص، کپسول، جویدنی، پاستیل یا مایع وجود داشته باشند.
آیا ملاتونین برای خواب کودک مناسب است؟
پاسخ این سؤال برای همه کودکان یکسان نیست.
مشکل خواب کودک همیشه به کمبود ملاتونین مربوط نمیشود. گاهی کودک ساعت خواب منظمی ندارد، پیش از خواب از صفحهنمایش استفاده میکند، روتین مشخصی ندارد یا به دلایل دیگری نمیتواند بهراحتی آرام شود.
در چنین شرایطی، مصرف ملاتونین بدون پیدا کردن علت اصلی مشکل ممکن است مسئله اصلی را حل نکند.
به همین دلیل، ملاتونین نباید اولین راهحل برای هر مشکل خواب کودک باشد. بهتر است ابتدا عادتهای سالم خواب و روتین شبانه بررسی شوند.
اگر میخواهید درباره ساختن یک برنامه ثابت برای پایان روز بیشتر بدانید، مقاله روتین قبل از خواب کودک میتواند راهنمای مناسبی برای شروع باشد.
ملاتونین برای چه کودکانی ممکن است استفاده شود؟
در بعضی شرایط، پزشک ممکن است مصرف ملاتونین را برای کودک یا نوجوان در نظر بگیرد.
برای مثال، ملاتونین ممکن است در بعضی کودکان بزرگتر و نوجوانانی که چرخه خوابشان بههم ریخته است، برای مدت کوتاه مورد استفاده قرار گیرد. همچنین در برخی کودکان مبتلا به اختلالات عصبی رشدی مانند اوتیسم یا ADHD ممکن است پزشک استفاده از آن را بررسی کند.
این به معنی مناسب بودن ملاتونین برای همه کودکان مبتلا به این شرایط نیست. تصمیم درباره مصرف و نحوه استفاده باید با توجه به شرایط همان کودک و زیر نظر پزشک انجام شود.
آیا ملاتونین همان قرص خواب است؟
خیر.
ملاتونین را نباید با داروهای خوابآور یکسان دانست. نقش اصلی آن ارتباط با ساعت زیستی بدن و زمانبندی خواب است.
به همین دلیل، اگر کودک به دلیل عادتهای نامناسب یا یک مشکل زمینهای خواب خوبی ندارد، صرفا اضافه کردن ملاتونین لزوما مشکل را حل نمیکند.
هدف اصلی باید این باشد که کودک بتواند با کمک یک الگوی سالم و قابل پیشبینی، خواب مناسبی داشته باشد.
آیا میتوان بدون مشورت پزشک به کودک ملاتونین داد؟
بهتر است این کار را نکنید.
اینکه ملاتونین در بسیاری از کشورها بهعنوان مکمل فروخته میشود، به معنی بیخطر بودن آن برای همه کودکان یا بینیازی از نظر پزشک نیست.
آکادمی اطفال آمریکا توصیه میکند والدین و پزشک کودک درباره استفاده از ملاتونین با یکدیگر تصمیم بگیرند و پیش از آن، عادتهای سالم خواب برقرار شده باشند.
این موضوع بهخصوص زمانی اهمیت بیشتری دارد که کودک داروی دیگری مصرف میکند، بیماری یا شرایط پزشکی خاصی دارد یا مشکل خواب او طولانی و مداوم شده است.
دوز ملاتونین برای کودکان چقدر است؟
یک دوز ثابت که برای همه کودکان مناسب باشد وجود ندارد. مقدار و زمان مصرف به علت استفاده از ملاتونین و شرایط کودک بستگی دارد.
آکادمی اطفال آمریکا اشاره میکند که بعضی کودکان ممکن است با مقدار کم مانند ۰٫۵ یا ۱ میلیگرم پاسخ نشان دهند و بسیاری از کودکانی که از ملاتونین سود میبرند، به مقدارهای بالاتر از ۳ تا ۶ میلیگرم نیاز ندارند.
این اعداد به هیچ وجه به معنی توصیه برای شروع خودسرانه ملاتونین نیستند. والدین نباید بر اساس این مقادیر برای کودک خود دوز تعیین کنند. مقدار مناسب و زمان مصرف باید با پزشک کودک مشخص شود.
همچنین بیشتر مصرف کردن ملاتونین لزوما به معنی خواب بهتر نیست.
آیا مصرف طولانیمدت ملاتونین برای کودک بیخطر است؟
اطلاعات ما درباره مصرف کوتاهمدت ملاتونین در کودکان بیشتر از اطلاعات مربوط به مصرف طولانیمدت آن است.
درباره استفاده طولانیمدت هنوز به پژوهش بیشتری نیاز داریم. از جمله نگرانیهای مطرحشده، تأثیر احتمالی ملاتونین بر رشد و تکامل کودک، بهخصوص در دوران بلوغ است.
به همین دلیل، ملاتونین نباید بهعنوان راهحلی دائمی برای مشکل خواب کودک در نظر گرفته شود.
عوارض احتمالی ملاتونین در کودکان چیست؟
ملاتونین میتواند عوارضی داشته باشد. خوابآلودگی یا کسالت در صبح و افزایش احتمالی ادرار شبانه از عوارضی هستند که در منابع مربوط به مصرف ملاتونین در کودکان گزارش شدهاند.
ملاتونین همچنین ممکن است با بعضی داروهای دیگر تداخل داشته باشد. اگر کودک داروی دیگری مصرف میکند، بهتر است قبل از استفاده از مکمل، موضوع را با پزشک یا داروساز در میان بگذارید.
اگر بعد از شروع مصرف مکمل، تغییر غیرعادی یا نگرانکنندهای در وضعیت کودک مشاهده شد، مصرف آن را خودسرانه ادامه ندهید و با پزشک مشورت کنید.
خطر مسمومیت با ملاتونین را جدی بگیرید
یکی از نکات مهم درباره ملاتونین، شکل ظاهری بعضی مکملهاست. برخی محصولات به شکل پاستیل یا خوراکیهای جویدنی تولید میشوند و ممکن است برای کودک شبیه یک خوراکی معمولی به نظر برسند.
بر اساس گزارش آکادمی اطفال آمریکا، بین سالهای ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۱ بیش از ۲۶۰ هزار مورد مسمومیت کودک مرتبط با ملاتونین در آمریکا گزارش شده است. در بیشتر این موارد کودک علائم جدی نداشت و بهبود پیدا کرد، اما بعضی کودکان به مراقبت بیمارستانی نیاز پیدا کردند و دو کودک جان خود را از دست دادند.
همچنین برخی مکملهای ملاتونین ممکن است مقدار واقعی متفاوتی از ماده درجشده روی برچسب داشته باشند و حتی در بعضی محصولات مواد دیگری نیز شناسایی شده است.
بنابراین اگر در خانه ملاتونین یا هر مکمل دیگری دارید، آن را مانند دارو در محلی امن و دور از دسترس کودک نگهداری کنید.
اگر کودک ملاتونین را بهطور اتفاقی خورد چه کنیم؟
اگر کودک بهطور اتفاقی مقدار نامشخصی ملاتونین یا مکمل دیگری خورده است، موضوع را جدی بگیرید و برای دریافت راهنمایی فوری با مرکز مسمومیت یا خدمات پزشکی محل زندگی خود تماس بگیرید.
اگر کودک بیهوش شده، تشنج دارد، مشکل تنفسی پیدا کرده یا نمیتوان او را بیدار کرد، باید فورا کمک پزشکی اورژانسی دریافت شود.
قبل از ملاتونین، عادتهای خواب کودک را بررسی کنید
در بسیاری از موارد، مشکل خواب کودک را میتوان با بررسی و اصلاح عادتهای روزانه و شبانه بهتر مدیریت کرد.
زمان خواب و بیداری تا حد امکان منظم باشد. فعالیتهای آرامتر به پایان شب منتقل شوند و محیط خانه پیش از خواب کمتحرکتر شود.
همچنین بهتر است صفحهنمایشها حداقل یک ساعت پیش از خواب کنار گذاشته شوند. نور صفحه و محتوای تحریککننده میتوانند روند آرام شدن کودک را دشوارتر کنند.
برای آشنایی با اصول کلیتر، میتوانید مقاله خواب سالم کودک را هم بخوانید.
روتین شبانه چه نقشی دارد؟
روتین شبانه به کودک کمک میکند بداند پایان روز چه مراحلی دارد و چه زمانی باید برای خواب آماده شود.
این روتین میتواند بسیار ساده باشد؛ مثلا جمع کردن وسایل، پوشیدن لباس خواب، مسواک زدن، رفتن به تخت و خواندن یک قصه کودکانه.
مهمتر از پیچیده بودن روتین، تکرارپذیر و قابل پیشبینی بودن آن است.
قصه نیز میتواند یکی از بخشهای آرام پایان شب باشد. کودک میتواند در تخت یک قصه کوتاه بشنود و بعد از پایان قصه، زمان خواب شروع شود. قصههای کوتاه خواب کوتاهاند و پایان مشخصی دارند.
اگر میخواهید درباره نقش قصه در خواب بیشتر بدانید، مقاله خواب کودک و قصه شب را ببینید.
آیا قصه و روتین میتوانند جای ملاتونین را بگیرند؟
قصه و روتین شبانه جایگزین دارو یا مکمل نیستند. اما میتوانند بخش مهمی از عادتهای سالم خواب کودک باشند.
اگر مشکل خواب کودک بیشتر به بینظمی، هیجان زیاد پیش از خواب، استفاده از صفحهنمایش یا نداشتن زمان مشخص برای آرام شدن مربوط باشد، اصلاح این عادتها میتواند بخش مهمی از راهحل باشد.
قصه شب هم میتواند بهعنوان بخشی از همین روتین استفاده شود. لازم نیست هر شب قصهی جدیدی انتخاب کنید. حتی تکرار یک قصه آشنا میتواند برای کودک آرامشبخش و قابل پیشبینی باشد.
چه زمانی بهتر است درباره مشکل خواب کودک با پزشک صحبت کنیم؟
اگر مشکل خواب کودک مداوم است و با اصلاح عادتهای خواب بهتر نمیشود، بهتر است موضوع با پزشک کودک بررسی شود.
همچنین اگر کودک بهطور مکرر در طول شب بیدار میشود، خروپف شدید و مداوم دارد، هنگام خواب تنفس غیرعادی دارد یا کمبود خواب روی رفتار، توجه و عملکرد روزانه او اثر گذاشته است، بهتر است ارزیابی پزشکی انجام شود.
گاهی مشکل خواب فقط یک عادت ساده نیست و پیدا کردن علت اصلی، از اضافه کردن یک مکمل مهمتر است.
پس بالاخره ملاتونین بدهیم یا نه؟
ملاتونین ممکن است در شرایط مشخص و برای بعضی کودکان مفید باشد، اما نباید آن را یک راهحل عمومی برای خواب کودک دانست.
اول باید عادتهای سالم خواب، روتین شبانه و علت احتمالی مشکل بررسی شوند. اگر پزشک تشخیص دهد که ملاتونین میتواند برای کودک مناسب باشد، مقدار و زمان مصرف نیز باید با توجه به شرایط همان کودک مشخص شود.
همچنین مکمل باید دور از دسترس کودک نگهداری شود و مصرف طولانیمدت آن بدون پیگیری پزشکی انجام نشود.
جمعبندی
ملاتونین مادهای است که بدن بهطور طبیعی برای تنظیم چرخه خواب و بیداری تولید میکند. مکمل ملاتونین ممکن است در بعضی شرایط به برخی کودکان کمک کند، اما یک قرص خواب معمولی نیست و برای هر مشکل خوابی مناسب نیست.
پیش از استفاده از ملاتونین، بهتر است عادتهای سالم خواب و روتین شبانه کودک بررسی شوند. صفحهنمایشها پیش از خواب کنار گذاشته شوند و زمان خواب تا حد امکان نظم داشته باشد.
اگر استفاده از ملاتونین مطرح است، بهتر است تصمیم درباره مصرف، مقدار و زمان آن با پزشک کودک گرفته شود. بهخصوص درباره مصرف طولانیمدت، هنوز به پژوهش بیشتری نیاز داریم و درباره تأثیر احتمالی آن بر رشد و تکامل، بهویژه در دوران بلوغ، نگرانیهایی مطرح است.
برای بسیاری از شبها، شروع کار میتواند از چیزهای ساده باشد: یک زمان خواب قابل پیشبینی، یک روتین کوتاه، یک محیط آرام و در پایان، یک قصه خوب برای رسیدن به خواب.
برای مرور کلی همهی موضوعهای مربوط به خواب کودک، راهنمای کامل خواب کودک نقطهی خوبی برای شروع است.
