وقت خواب رسیده، اما کودک هنوز حاضر نیست به تخت برود. یک لیوان آب میخواهد، دوباره قصه میخواهد، اسباببازیاش را پیدا میکند یا مدام شما را صدا میزند.
مقاومت در برابر خواب در سالهای کودکی، بهویژه در دوره نوپایی، میتواند یکی از سختترین بخشهای روز برای والدین باشد. کودک ممکن است نخواهد بازی و بیداری تمام شود یا برای عقب انداختن زمان خواب، درخواستهای مختلفی مطرح کند.
خبر خوب این است که با چند رفتار ساده و ثابت میتوانید زمان خواب را قابل پیشبینیتر کنید. هدف این نیست که کودک را مجبور به خوابیدن کنید؛ بلکه باید به او کمک کنید بداند زمان خواب چه زمانی است و بعد از رفتن به تخت چه اتفاقی میافتد.
۷ راهکار برای کاهش مقاومت کودک در زمان خواب
۱. قبل از خواب یک برنامه آرام داشته باشید
پیش از خواب، فعالیتهای آرام را جایگزین بازیهای پرتحرک کنید. میتوانید برای کودک قصه بخوانید، موسیقی آرام پخش کنید یا او را برای خواب آماده کنید. قصههای آرام برای شب برای همین دقایق آرام پایان روز نوشته شدهاند.
بازی فعال درست قبل از خواب ممکن است کودک را بیش از حد هیجانزده کند و رفتن به خواب را دشوارتر کند.
اگر میخواهید درباره برنامه کامل شبانه بیشتر بدانید، مقاله روتین قبل از خواب کودک را بخوانید.
۲. زمان خواب را تا حد امکان ثابت نگه دارید
سعی کنید کودک هر شب تقریبا در یک زمان مشخص به تخت برود. ثابت بودن زمان خواب به کودک کمک میکند بداند چه چیزی در انتظار اوست و به شکلگیری عادتهای مناسب خواب کمک میکند.
قرار نیست همه شبها دقیقا یکسان باشند. مهم این است که زمان خواب تا حد امکان قابل پیشبینی باشد.
۳. اجازه دهید وسیله مورد علاقهاش را به تخت ببرد
بعضی کودکان با داشتن یک وسیله آشنا مانند عروسک، پتوی مخصوص یا اسباببازی مورد علاقه، راحتتر به خواب میروند. چنین وسیلهای میتواند بخشی از فضای آشنای خواب کودک باشد.
البته وسیلهای که کودک با خود به تخت میبرد باید ایمن باشد. دکمههای جداشدنی، روبانهای شل یا اجزای کوچکی که ممکن است خطر خفگی ایجاد کنند، نباید در دسترس کودک قرار داشته باشند.
۴. قبل از خواب مطمئن شوید کودک راحت است
پیش از خواب نیازهای معمول کودک را برطرف کنید. ممکن است کودک آب بخواهد، چراغ کوچکی روشن باشد یا در اتاق کمی باز بماند.
اگر این نیازها قبل از رفتن به تخت برطرف شوند، احتمال اینکه کودک از آنها برای عقب انداختن خواب استفاده کند کمتر میشود.
البته لازم نیست برای هر درخواست تازه، زمان خواب را دوباره به تأخیر بیندازید. بهتر است نیازهای اصلی کودک را از قبل پیشبینی کنید.
۵. تخت کودک را با تخت والدین جایگزین نکنید
اگر کودک برای خوابیدن به تخت والدین میآید، ممکن است خوابیدن به تنهایی برای او دشوارتر شود. بهتر است تا حد امکان کودک در فضای خواب خودش بخوابد.
اگر مشکل اصلی کودک ترس یا نگرانی از جدا شدن از والد است، موضوع اضطراب جدایی هنگام خواب را نیز بررسی کنید.
۶. وقتی کودک شما را صدا میزند، هر بار وارد اتاق نشوید
اگر کودک قبل از خواب سالم و ایمن است و نیاز مشخصی ندارد، لازم نیست با هر بار صدا زدن او وارد اتاق شوید.
اگر کودک متوجه شود که با صدا زدن، والد حتما وارد اتاق میشود، ممکن است این رفتار را دوباره تکرار کند. در نتیجه، حتی «فقط یک سر زدن کوتاه» هم میتواند به بخشی از الگوی جدید زمان خواب تبدیل شود.
پیش از خواب مطمئن شوید کودک در شرایط مناسبی قرار دارد. سپس به او فرصت دهید بدون حضور مداوم والد دوباره آرام شود و به خواب برود.
۷. به کودک زمان بدهید
ایجاد عادتهای مناسب خواب همیشه فوری اتفاق نمیافتد. ممکن است کودک در ابتدا همچنان اعتراض کند یا چند شب برای رفتن به تخت مقاومت داشته باشد.
این وضعیت میتواند برای والد خستهکننده باشد، اما واکنش منفی یا عصبی والد ممکن است مشکل خواب را بدتر کند. آرامش و ثبات در این مرحله اهمیت زیادی دارد.
کودک به زمان و فرصت نیاز دارد تا یاد بگیرد پس از بیدار شدن یا صدا زدن والد، دوباره خودش به آرامش برسد.
اگر کودک مدام از تخت بیرون میآید چه کنیم؟
اگر کودک بعد از رفتن به تخت دوباره بیرون میآید، بهتر است واکنش والد آرام و تا حد امکان ثابت باشد. وارد بحث طولانی نشوید و با هر بار بیرون آمدن کودک، زمان خواب را به گفتوگویی تازه تبدیل نکنید.
اگر این رفتار همزمان با جابهجایی کودک از تخت نوزادی به تخت کودک شروع شده است، بهتر است راهنمای انتقال کودک به تخت جدید را نیز بخوانید.
اگر کودک هنگام خواب فقط والد را میخواهد چه؟
گاهی مقاومت در برابر خواب بیشتر به جدایی از والد مربوط است. کودک ممکن است مرتب والد را صدا بزند یا نخواهد تنها در اتاق بماند.
در چنین شرایطی، بهتر است موضوع را از مقاومت معمول هنگام خواب جدا کنیم. اگر نشانههای اضطراب جدایی پررنگ است، مقاله اضطراب جدایی هنگام خواب میتواند راهنمای دقیقتری باشد.
اگر کودک برای خواب مدام بهانه میآورد چه کنیم؟
«آب میخوام.» «دستشویی دارم.» «یک قصه دیگه.» «امشب کنارم بمون.»
این درخواستها برای خیلی از والدین آشنا هستند. در چنین شرایطی، تغییر مداوم قانون معمولا کمک زیادی نمیکند.
بهتر است از قبل چارچوب مشخصی داشته باشید. مثلا بگویید: «دو تا قصه میخونیم، بعد چراغ خاموش میشه.»
بعد همان قانون را با آرامش اجرا کنید. ممکن است کودک اعتراض کند و این طبیعی است. قرار نیست هر بار که اعتراض کرد، قانون تغییر کند.
ثبات، بخشی از روتین خواب است.
اگر کودک قصه را دوباره درخواست کرد؟
میتوانید احساس او را ببینید، اما مرز را نگه دارید. مثلا بگویید: «میدونم این قصه رو دوست داری. امشب قصهمون تموم شد. فردا دوباره میخونیم.»
این جمله هم مهربان است و هم مرز دارد.
کودک کمکم یاد میگیرد که زمان قصه مشخص است و زمان خواب هم مشخص است.
چرا ثبات والد در زمان خواب مهم است؟
کودک از واکنش والد یاد میگیرد که بعد از رفتن به تخت چه اتفاقی میافتد. اگر یک شب با صدا زدن والد بتواند مدت زیادی بیدار بماند و شب دیگر همان رفتار نتیجهای نداشته باشد، ممکن است مرزهای زمان خواب برای او قابل پیشبینی نباشد.
ثبات به معنی سختگیری یا بیتوجهی نیست. یعنی والد نیازهای واقعی کودک را بررسی میکند، اما بعد از اطمینان از ایمنی و راحتی او، همان الگوی مشخص را ادامه میدهد.
جمعبندی
مقاومت کودک برای خواب میتواند زمان خواب را برای کل خانواده دشوار کند، اما واکنش عصبی و مذاکرههای طولانی معمولا راهحل خوبی نیست.
یک برنامه آرام پیش از خواب، ساعت خواب نسبتا ثابت، یک وسیله آشنا و ایمن، برطرف کردن نیازهای کودک پیش از خواب و واکنش ثابت والد میتواند به کودک کمک کند زمان خواب را بهتر بپذیرد.
مهمتر از همه، به کودک فرصت بدهید تا به این الگو عادت کند. ایجاد عادتهای مناسب خواب ممکن است زمان ببرد، اما آرامش و ثبات والد میتواند این مسیر را برای کودک قابل پیشبینیتر کند.
اگر این راهکارها را امتحان کردهاید و هنوز شبها سخت است، ممکن است وسوسه شوید سراغ مکمل بروید. پیش از آن ملاتونین برای کودکان را بخوانید.
اگر مشکل خواب کودک شما چیز دیگری است، راهنمای خواب کودک کمک میکند سریعتر بفهمید از کجا شروع کنید.
یک علت رایج مقاومت شبانه این است که کودک هنوز بعدازظهر میخوابد در حالی که دیگر به آن خواب نیازی ندارد. نشانههای این مرحله را در ترک چرت روزانه نوشتهایم.
